სახელმწიფო შესყიდვები ბიზნესის საქმიანობისათვის ერთ-ერთი საინტერესო მიმართულებაა, სადაც ეფექტური კონკურენცია და გამჭვირვალობა უნდა იყოს გარანტირებული. ელექტრონული ტენდერის შეწყვეტა ხშირად ხდება სხვადასხვა მიზეზის გამო. ასეთი გადაწყვეტილებები წარმოშობს დავებს, რის გამოც განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს დავების განხილვის საბჭოს პრაქტიკა. იურიდიული ფირმა ბი ვი ქონსალთინგის მმართველი პარტნიორი ვახტანგ შურღაია მიმოიხილავს ტენდერის შეწყვეტის საფუძვლებს და დავების განხილვის საბჭოს პრაქტიკას.

ელექტრონული ტენდერის შეწყვეტის სამართლებრივი საფუძვლები განსაზღვრულია „სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ“ საქართველოს კანონით. კანონის მე-7 მუხლის თანახმად, შემსყიდველი ორგანიზაცია უფლებამოსილია, ელექტრონული ტენდერის შემთხვევებში ხელშეკრულების დადებამდე ნებისმიერ დროს შეწყვიტოს შესყიდვის პროცედურა, თუ ეს აუცილებელი გახდება მისგან დამოუკიდებელი და წინასწარ გაუთვალისწინებელი ობიექტური მიზეზებით, აგრეთვე საქართველოს სახელმწიფო ინტერესებიდან ან/და საზოგადოებრივი ინტერესებიდან გამომდინარე.

დავების განხილვის საბჭოს პრაქტიკის თანახმად, ელექტრონული ტენდერის შეწყვეტის საფუძველს არ წარმოადგენს მხოლოდ ზოგადი, ბუნდოვანი მითითება შეწყვეტის მიზანშეწონილობაზე. აუცილებელია, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შემსყიდველი ორგანიზაციის სატენდერო კომისიამ წარმოადგინოს დასაბუთებული ოქმი და მასში ასახოს მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებს ტენდერის შეწყვეტას.

მაგალითისათვის, პირობების შეცვლის მოტივით ტენდერის შეწყვეტა ხშირად ხდება იმ მიზეზით, რომ სატენდერო დოკუმენტაციის ჩანაწერები ურთიერთსაწინააღმდეგო დათქმას შეიცავენ. შესაბამისად, შეუძლებელი ხდება პრეტენდენტის შეფასება. დამატებით, ზოგიერთ შემთხვევაში სატენდერო პირობის ბუნდოვანებიდან/უზუსტობიდან გამომდინარე შესრულებას შეიძლება საფრთხე შეექმნას, რის გამოც შემსყიდველი წყვეტს ტენდერს.

დამატებით, ტენდერის შეწყვეტის საფუძველი შეიძლება გახდეს შეცვლილი გარემოებები, მაგალითად, როდესაც შემსყიდველს გამოცხადებული ტენდერით გათვალისწინებულ პროდუქტის ზუსტ ოდენობაზე ნაკლები სჭირდება მიმდინარე გარემოებების გათვალისწინებით. აღნიშნული არ შეეხება შემთხვევას, როდესაც სატენდერო დოკუმენტაცია შეიცავს პროდუქტის სავარაუდო ღირებულებას, რომლის დაზუსტებაც შემდგომ შესაძლებელია.

გარდა ამისა, ზოგჯერ შემსყიდველი ორგანიზაცია აგრეთვე აპელირებს ტენდერის გამოცხადების შემდგომ არასაკმარისი თანხების არსებობაზე შემდეგი წლის ბიუჯეტში. ზოგადად, აღნიშნული გარემოება არ არის საკმარისი ტენდერის შეწყვეტისათვის, ვინაიდან შეუძლებელია წინასწარ განსაზღვრა იმისა, გაიცემა თუ არა თანხმობა მომავალი წლის ბიუჯეტში აღნიშნული თანხების გამოყოფაზე. მაგალითისათვის, ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში დავების საბჭომ მიუთითა, რომ ოქმში წარმოდგენილი კომისიის მსჯელობა ელექტრონული ტენდერის გაგრძელებისათვის არასაკმარისი ბიუჯეტის არსებობის შესახებ არ შეიცავდა რაიმე სახის მითითებას სათანადო მტკიცებულებაზე, რომელიც ამ პოზიციის საფუძვლიანობას დაადასტურებდა.

შეწყვეტის დამატებითი საფუძველი გათვალისწინებულია „ელექტრონული ტენდერის ჩატარების წესის დამტკიცების შესახებ“ სახელმწიფო შესყიდვების სააგენტოს თავმჯდომარის 2017 წლის 14 ივნისის №12 ბრძანებითაც. აღნიშნული ბრძანების თანახმად, ყველაზე დაბალი წინადადების ფასის მქონე პრეტენდენტის დისკვალიფიკაციის შემთხვევაში შესაძლებელია ელექტრონული ტენდერის შეწყვეტა, თუ მომდევნო პრეტენდენტის წინადადების ფასი, ბაზარზე შეცვლილი გარემოებების შედეგად, მნიშვნელოვნად აღემატება ამ შესყიდვის ობიექტის საბაზრო ღირებულებას.

დავების განხილვის საბჭოს პრაქტიკის მიხედვით, ზემოხსენებული დათქმა შემსყიდველი ორგანიზაციის მიერ ტენდერის შეწყვეტის უფლებამოსილებას ერთმნიშვნელოვნად უკავშირებს ბაზარზე არსებული გარემოებების ცვლილებას. შესაბამისად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში აუცილებელია, დადგინდეს მომდევნო პრეტენდენტის წინადადების ფასი ბაზარზე შეცვლილი გარემოებების შედეგად მნიშვნელოვნად აღემატება თუ არა ამ შესყიდვის ობიექტის საბაზრო ღირებულებას. ასეთ დროს აუცილებელია შესაბამისი ბაზრის მოკვლევა. საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენს მხოლოდ ვებ-გვერდზე განთავსებული ერთი დამოუკიდებელი ღირებულების მითითება შეცვლილი გარემოების დასადასტურებლად. ამავდროულად, აუცილებელია დასაბუთდეს, თუ რატომ არის შემსყიდველი ორგანიზაციისთვის მნიშვნელოვანი პრეტენდენტების სატენდერო წინადადებების ფასთა შორის არსებული სხვაობა.

დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ ელექტრონული ტენდერის შეწყვეტა კანონმდებლობით გათვალისწინებულ კონკრეტულ შემთხვევებშია დასაშვები, თუმცა დავების განხილვის საბჭოს პრაქტიკა ნათლად აჩვენებს, რომ ასეთი გადაწყვეტილება უნდა იყოს სრულად დასაბუთებული და მტკიცებულებებით გამყარებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მაღალია რისკი, რომ საბჭო მას დაუსაბუთებლად მიიჩნევს. შესაბამისად, როგორც შემსყიდველი ორგანიზაციებისთვის, ისე - პრეტენდენტებისთვის მნიშვნელოვანია, კარგად იცნობდნენ არა მხოლოდ „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონის დათქმებს, არამედ საბჭოს გადაწყვეტილებებით ჩამოყალიბებულ პრაქტიკასაც. ეს ხელს უწყობს პროცესის გამჭვირვალობას, ამცირებს დავების ალბათობას და ქმნის უფრო სტაბილურ და პროგნოზირებად გარემოს ბიზნესისთვის.