როგორ შეიძლება ქართული წარმოშობის პროდუქტები, საოჯახო მეურნეობები და ეროვნული იდენტობა ერთიან, თანამედროვე და ეკონომიკურად მდგრად სისტემად იქცეს - ამ ხედვაზე „გემოვანის“ დამფუძნებელი და აგრობიზნესის ინოვაციებისა და ადგილობრივი წარმოების განვითარების ექსპერტი ირაკლი ჩავლეშვილი Business Insider Georgia-სთან საუბრობს.

„12-წლიანი პრაქტიკული გამოცდილებიდან ჩამოყალიბებული ხედვა საქართველოს მომავლის ეკონომიკაზე

როგორ შეიძლება ქართული წარმოშობის პროდუქტები, საოჯახო მეურნეობები და ეროვნული იდენტობა ერთიან, თანამედროვე და ეკონომიკურად მდგრად სისტემად იქცეს.

გლობალიზაციის ეპოქაში ქვეყნების კონკურენტუნარიანობას მხოლოდ ფინანსური რესურსები, ტექნოლოგიები და წარმოების მასშტაბი აღარ განსაზღვრავს. სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება ისიც, თუ რამდენად შეუძლია ქვეყანას საკუთარი ბუნებრივი რესურსების, ისტორიული გამოცდილების, კულტურული მემკვიდრეობისა და ადამიანური პოტენციალის ეკონომიკურ უპირატესობად გარდაქმნა.

საქართველოს ამ მხრივ განსაკუთრებული შესაძლებლობები აქვს. ქვეყნის აგრარული კულტურა, ადგილობრივი ჯიშების მრავალფეროვნება, ტრადიციული ცოდნა და საოჯახო მეურნეობების გამოცდილება მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის ეკონომიკური განვითარებისთვის. თუმცა ამ რესურსების არსებობა თავისთავად საკმარისი არ არის. საჭიროა სისტემა, რომელიც მათ თანამედროვე წარმოებასთან, ხარისხის მართვასთან, ბრენდინგთან, გაყიდვებსა და მომხმარებელთან გრძელვადიან ურთიერთობასთან დააკავშირებს.

ამ კითხვაზე პასუხის ძიებაა „გემოვანი“ - ხედვა, რომლის საფუძველიც დაახლოებით 12 წლის განმავლობაში დაგროვილი სამეწარმეო გამოცდილება, სხვადასხვა აგრარული და სასურსათო ექსპერიმენტი და ქართული წარმოშობის პროდუქტების წარმოებისა და რეალიზაციის ხელშეწყობის პრაქტიკაა.

„გემოვანის“ ამბავი იწყება კონკრეტული პროდუქტებითა და რეალური ბიზნესგამოცდილებით, თუმცა მისი საბოლოო მიზანი გაცილებით ფართოა: ისეთი ეკონომიკური მოდელის განვითარება, რომელიც საქართველოს საკუთარ რესურსებზე დაყრდნობით მეტი ღირებულების შექმნაში დაეხმარება, ადგილობრივ მწარმოებლებს ბაზართან დააკავშირებს და ეროვნულ იდენტობას მომავლის ეკონომიკის ნაწილად აქცევს.

გამოცდილება, რომელმაც ხედვა ჩამოაყალიბა

„გემოვანი“ არ დაწყებულა როგორც წინასწარ შემუშავებული თეორიული მოდელი. ის ჩამოყალიბდა სხვადასხვა აგრარული კულტურის, პროდუქტისა და ბიზნესმიმართულების პრაქტიკული გამოცდის შედეგად. ეს პროცესი მოიცავდა როგორც ქართული წარმოშობის პროდუქტების განვითარებას, ისე მათი რეალიზაციის, გაყიდვების სტიმულირებისა და მომხმარებელთან ურთიერთობის სხვადასხვა მიდგომის გამოცდას - რეალურ ბიზნესგარემოში.

ამ გამოცდილების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმართულება იყო „მზეთამზე“ - პურის პროექტი, რომლის განვითარებაც ქართული ხორბლის გამოყენებას, ტექნოლოგიურ ევოლუციასა და პროდუქტის ბაზარზე დამკვიდრებას უკავშირდებოდა. პროექტის რვა მნიშვნელოვანი ეტაპის განმავლობაში დაგროვდა ცოდნა ქართული ხორბლის, მათ შორის ძველი და ენდემური სახეობებისა და ჯიშების, გამოყენებისა და გადამუშავების შესახებ. პროექტის ფარგლებში გადამუშავებული ქართული წარმოშობის ხორბლის მოცულობა 10 000 ტონას აღემატებოდა.

სხვა გამოცდილება უკავშირდებოდა გურიასა და სამეგრელოში ძველი ქართული ვაზის ჯიშების გავრცელების მოძრაობას, ასევე ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში ქართული ჯიშების აგრარული და სასურსათო კულტურების ექსპერიმენტულ წარმოებას. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობოდა მთისა და მაღალმთიანი რეგიონების აგროკულტურებს - მიმართულებას, რომელშიც „გემოვანის“ ხედვა საქართველოს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კონკურენტულ უპირატესობას ხედავს.

ამ გზაზე გამოიცადა არა მხოლოდ ის, თუ რისი წარმოება შეიძლება საქართველოში, არამედ ისიც, თუ როგორ შეიძლება შეიქმნას პროდუქტის ეკონომიკური ღირებულება, როგორ მივიდეს იგი მომხმარებლამდე და რა არის საჭირო იმისთვის, რომ ცალკეული ინიციატივა მდგრად ბიზნესსაქმიანობად განვითარდეს.

მნიშვნელოვანი გამოცდილება დაგროვდა მომხმარებლის ლოიალობის პლატფორმებისა და გაყიდვების სტიმულირების მიმართულებითაც, მათ შორის Unicard-თან დაკავშირებული საქმიანობის ფარგლებში. ამ გამოცდილებამ კიდევ უფრო გამოკვეთა ერთი არსებითი გარემოება: კარგი პროდუქტის შექმნა მხოლოდ პირველი ნაბიჯია. წარმატებისთვის აუცილებელია ხარისხის შენარჩუნება, სწორი პოზიციონირება, კონკურენტული ფასი, მარკეტინგი, გაყიდვების ეფექტიანი არხები და მომხმარებელთან გრძელვადიანი ურთიერთობა.

დღეს „გემოვანი“ ამ გამოცდილების კონსოლიდაციაა - ცოდნისა და რწმენის ერთიანობა, რომელიც პრაქტიკას ეყრდნობა. ეს არის რწმენა იმისა, რომ საქართველოს ბუნებრივი, აგრარული და კულტურული რესურსები, ადგილობრივი ცოდნა და საოჯახო მეურნეობების პოტენციალი შეიძლება გაცილებით ეფექტიანად იქნეს გამოყენებული, თუ მათ ცალკეული, ერთმანეთისგან მოწყვეტილი ინიციატივების ნაცვლად ერთიანი ეკონომიკური ხედვა გააერთიანებს.

არამხოლოდ პროდუქტი - ერთიანი ეკონომიკური სისტემა

„გემოვანის“ მთავარი იდეა არის დეცენტრალიზებული, მულტიბრენდული და მულტიპროდუქტული საწარმოო-სამეწარმეო სისტემის განვითარება.

მისი არსი არ არის ყველა პროდუქტის ერთ საწარმოში წარმოება ან ყველა მწარმოებლის ერთი ბრენდის ქვეშ მოქცევა. პირიქით, მიზანია დამოუკიდებელი საოჯახო მეურნეობებისა და მცირე საწარმოების შენარჩუნება და მათი შესაძლებლობების გაერთიანება საერთო ეკონომიკურ სისტემაში.

ამ მოდელში ოჯახი შეიძლება დარჩეს საკუთარი მეურნეობისა და წარმოების მფლობელად, შეინარჩუნოს ადგილობრივი თავისებურება და პროდუქტის ავთენტურობა, ხოლო საჭირო პროფესიული მხარდაჭერა მიიღოს საერთო პლატფორმისგან.

ეს მხარდაჭერა შეიძლება მოიცავდეს პროდუქტის ხარისხის მართვას, შეფუთვასა და ბრენდინგს, მარკეტინგს, გაყიდვებსა და დისტრიბუციას, მომხმარებელთან ურთიერთობას, ლოიალობის მექანიზმებსა და ეროვნულ თუ საექსპორტო ბაზრებზე გასვლის ხელშეწყობას.

საოჯახო მეურნეობას ხშირად შეუძლია საინტერესო პროდუქტის შექმნა, მაგრამ დამოუკიდებლად უჭირს ყველა იმ ფუნქციის განვითარება, რომელიც თანამედროვე ბაზარზე წარმატებისთვის არის საჭირო. საერთო სისტემამ შეიძლება მცირე მწარმოებლებს ეს შესაძლებლობები გაუზიაროს ისე, რომ წარმოება დეცენტრალიზებული დარჩეს, ხოლო კომერციული განვითარება კოორდინირებული გახდეს.

ამგვარად, „გემოვანი“ ცალკეულ მწარმოებლებს შორის დამაკავშირებელ რგოლად მოიაზრება - სისტემად, რომელიც ადგილობრივ წარმოებას ბაზრის მოთხოვნასთან, ტრადიციულ ცოდნას თანამედროვე მართვასთან, ხოლო ცალკეულ ინიციატივებს საერთო ეკონომიკურ შესაძლებლობასთან დააკავშირებს.

ეკონომიკური თვითკმარობა იწყება საკუთარი რესურსების გააზრებით

ეკონომიკური თვითკმარობა სრულ იზოლაციას ან იმპორტზე უარის თქმას არ ნიშნავს. ის გულისხმობს ქვეყნის უნარს, საკუთარი რესურსების გამოყენებით შექმნას მეტი ღირებულება, განავითაროს ადგილობრივი წარმოება და შეინარჩუნოს ეკონომიკური სარგებლის მნიშვნელოვანი ნაწილი ქვეყნის შიგნით.

საქართველოს შემთხვევაში ეს შესაძლებლობა დაკავშირებულია მიწასთან, კლიმატთან, ბიომრავალფეროვნებასთან, ადგილობრივ ჯიშებთან, ტრადიციულ ცოდნასა და რეგიონებში არსებულ ადამიანურ პოტენციალთან.

მაგრამ რესურსის არსებობა თავისთავად ეკონომიკურ უპირატესობას არ ქმნის. საჭიროა მისი სწორად გამოყენება, ხარისხიანი პროდუქტის წარმოება, მომხმარებლისთვის ღირებულების ახსნა და ისეთი კომერციული სისტემის შექმნა, რომელიც წარმოებას ბაზართან დააკავშირებს.

ქართული წარმოშობის პროდუქტი კონკურენტული მხოლოდ იმიტომ ვერ გახდება, რომ ქართულია. მან მომხმარებელს უნდა შესთავაზოს შესაბამისი ხარისხი, სანდოობა, გამორჩეული თვისებები და მისაღები ფასი. ეროვნული წარმომავლობა კი ამ ღირებულებას დამატებით მნიშვნელობას ანიჭებს და პროდუქტის განსხვავებულობის საფუძველს ქმნის.

სწორედ აქ იკვეთება „გემოვანის“ ეკონომიკური ამოცანა: ეროვნული იდენტობა უნდა იქცეს არა მხოლოდ ემოციურ გზავნილად, არამედ პროდუქტში, ხარისხში, მომხმარებლის გამოცდილებასა და ბიზნესის მდგრადობაში გამოხატულ ღირებულებად.

ეროვნული იდენტობა - მომავლის კაპიტალი

გლობალიზაციის პირობებში ეროვნული იდენტობის შენარჩუნება მხოლოდ კულტურული მემკვიდრეობის დაცვას არ გულისხმობს. ის ასევე ეხება იმას, თუ რას აწარმოებს ქვეყანა, რა ცოდნას გადასცემს თაობებს, როგორ იყენებს საკუთარ ბუნებრივ რესურსებს და რა ადგილს იკავებს საერთაშორისო ეკონომიკაში.

თუ ადგილობრივი ჯიშები, ტრადიციული პროდუქტები და საოჯახო წარმოების ცოდნა მხოლოდ წარსულის ნაწილად დარჩება, მათი ეკონომიკური პოტენციალი შეიძლება გამოუყენებელი აღმოჩნდეს. ხოლო თუ მათ თანამედროვე ტექნოლოგიები, ხარისხის მართვა, ბრენდინგი და ბაზარზე წვდომა დაემატება, ისინი ახალი ეკონომიკური შესაძლებლობების საფუძვლად იქცევა.

ამ ხედვით, ეროვნული იდენტობა წარსულზე მიჯაჭვულობა არ არის. ეს არის საკუთარი განსხვავებულობის გააზრებული გამოყენება მომავლის შესაქმნელად.

„გემოვანის“ დევიზი - „ეროვნული მემკვიდრეობიდან ეროვნულ კაპიტალამდე“ - სწორედ ამ გარდაქმნას გამოხატავს.

ეროვნული კაპიტალი ამ შემთხვევაში მხოლოდ ფინანსურ რესურსს არ გულისხმობს. იგი მოიცავს ადგილობრივ ცოდნას, ადამიანურ ურთიერთობებს, სანდოობას, პროდუქტის წარმომავლობას, რეგიონულ გამოცდილებასა და თაობებს შორის გადაცემულ უნარებს, რომელთა ეკონომიკური ღირებულების შექმნაც შესაძლებელია.

საოჯახო მეურნეობა - ეკონომიკური სისტემის აქტიური მონაწილე

„გემოვანის“ ხედვაში საოჯახო მეურნეობა არ განიხილება მხოლოდ ნედლეულის მომწოდებლად ან სახელმწიფო დახმარების მიმღებად. იგი შეიძლება იქცეს დამოუკიდებელ ეკონომიკურ ერთეულად, რომელიც აწარმოებს, ქმნის ადგილობრივ ღირებულებას და მონაწილეობს უფრო ფართო სამეწარმეო ქსელში.

ამისთვის საჭიროა ისეთი ურთიერთობის ჩამოყალიბება, რომელშიც მწარმოებელს ექნება განვითარების მოტივაცია, პროდუქციის რეალიზაციის შესაძლებლობა და საკუთარი საქმიანობის გაუმჯობესების პრაქტიკული გზა.

ამავე დროს, საერთო სისტემასაც უნდა ჰქონდეს მკაფიო ეკონომიკური საფუძველი. მან უნდა შექმნას ისეთი ღირებულება, რომლისთვისაც მომხმარებელი გადაიხდის, ხოლო მიღებული შემოსავალი საკმარისი იქნება ხარისხის, მარკეტინგის, გაყიდვებისა და მართვის ფუნქციების დასაფინანსებლად.

კარგი პროდუქტი და კეთილი განზრახვა წარმატებული ბიზნესის გარანტია არ არის. გადამწყვეტია კომერციული სიცოცხლისუნარიანობა, ხარჯების კონტროლი, მომხმარებლის სწორად განსაზღვრა და მიწოდების საიმედოობა.

„გემოვანის“ მიზანია, სწორედ ამ რგოლებს შორის კავშირი გააძლიეროს და მცირე მწარმოებლებს ისეთი ფუნქციები გაუზიაროს, რომელთა დამოუკიდებლად განვითარებაც მათთვის რთული ან ძვირია", - აცხადებს ირაკლი ჩავლეშვილი.