საქართველოს პარლამენტმა დემატერიალიზებული ფასიანი ქაღალდების ფლობის შესახებ საკანონმდებლო პაკეტი დაამტკიცა
საქართველოს პარლამენტმა "დემატერიალიზებული ფასიანი ქაღალდების ფლობის შესახებ" საქართველოს კანონი და მასთან დაკავშირებული ცვლილებები "ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ" კანონსა და რამდენიმე საკანონმდებლო აქტში დაამტკიცა. ინფორმციას საქართველოს ეროვნული ბანკი ავრცელებს.
ფასიანი ქაღალდების ფლობის, მიმოქცევისა და ანგარიშსწორების მარეგულირებელი კანონმდებლობის სრულყოფა, შესაბამისად მომზადებულ ბაზრის ინფრასტრუქტურასთან ერთად, მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია კაპიტალის ბაზარზე ინვესტორთა ინტერესების დაცვისა და საქართველოს, როგორც ფასიან ქაღალდებზე ტრანზაქციების განსახორციელებლად სანდო იურისდიქციის, რეპუტაციის ამაღლებისათვის.
საკანონმდებლო პაკეტი ეროვნული ბანკისა და საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ექსპერტების მონაწილეობით მომზადდა. პროცესში ასევე აქტიურად იყო ჩართული ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო. გარდა ამისა, კონსულტაციები წარმოებდა ადგილობრივი საფინანსო სექტორის შესაბამის წარმომადგენლებთან.
დემატერიალიზებული ფასიანი ქაღალდები ანგარიშზე ჩანაწერის სახით არსებობს. მათი ემისია ცენტრალური დეპოზიტარის სისტემაში ხორციელდება და მათზე საკუთრება და მესაკუთრის ცვლილება ანგარიშის ამონაწერით დასტურდება. ეს არის ფასიანი ქაღალდების ემისიის თანამედროვე ფორმა და მას შესაბამისი ინფრასტრუქტურა ესაჭიროება. ეროვნულ ბანკში უკვე დანერგილია თანამედროვე ფასიანი ქაღალდების ანგარიშსწორების სისტემა, რომელიც ახალი საკანონმდებლო პაკეტის მოთხოვნების პრინციპებს ეფუძნება. აღნიშნულ სისტემაში ორი დამოუკიდებელი ცენტრალური დეპოზიტარი - ეროვნული ბანკი და სს "საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ცენტრალური დეპოზიტარია" ჩართული. იგი საქართველოში გამოშვებულ ყველა ფასიან ქაღალდს ემსახურება, მათ შორის კორპორაციულ და სახელმწიფო ემისიებს, ობლიგაციებს და აქციებს.
ახალი კანონი განსაზღვრავს დემატერიალიზებული ფასიანი ქაღალდების სამართლებრივ სტატუსს, ფასიანი ქაღალდების გამოშვების, შენახვის, გასხვისების, კუპონების და დივიდენდების გადახდის და ფასიანი ქაღალდის დაფარვის სამართლებრივ ასპექტებს. კანონი ასევე ადგენს ყველა ამ ეტაპზე ემიტენტის, ცენტრალური დეპოზიტარის, ქასთოდიანებისა და სხვა ფინანსური შუამავლების როლს, მათ ვალდებულებებსა და უფლებებს. საკანონმდებლო აქტით საქართველოს ფასიანი ქაღალდების ბაზარი ევროკავშირის სტანდარტებთან და საუკეთესო საერთაშორისო პრაქტიკასთან უფრო მეტად თავსებადი ხდება. ახალი კანონის მიღება ასევე გაამარტივებს საქართველოში ფასიანი ქაღალდების გამოშვების პროცესს და უკეთ დაიცავს ინვესტორთა ინტერესებს.
კანონი ეყრდნობა ფასიანი ქაღალდების შესახებ ჟენევის საერთაშორისო კონვენციას და ევროკავშირის რეგულაციას ფასიანი ქაღალდებით ანგარიშსწორების გაუმჯობესებისა და ცენტრალური დეპოზიტარების შესახებ. მსგავსი საკანონმდებლო რეჟიმი არეგულირებს ისეთ მნიშვნელოვან საერთაშორისო ცენტრალურ დეპოზიტარებს, როგორებიცაა ევროქლიარი (Euroclear) და ქლიარსტრიმი (Clearstream). აღნიშნულ საერთაშორისო ცენტრალურ დეპოზიტარებში ხდება ევროობლიგაციების გამოშვება, რომელთაც ენდობიან ემიტენტები და ინვესტორები მთელი მსოფლიოდან.
კანონის იმპლემენტაციის მიზნით, ეროვნული ბანკი შესაბამის კანონქვემდებარე ნორმატიულ აქტებს გამოსცემს, რომელთა პროექტები საკონსულტაციოდ და დაინტერესებული მხარეებისგან უკუკავშირის მიღების მიზნით წინასწარ იქნება ხელმისაწვდომი. კანონი არსებული საჯარო ფასიანი ქაღალდების ემიტენტებისთვის ასევე ითვალისწინებს გარდამავალ პერიოდს. ისინი ვალდებულნი იქნებიან 2024 წლის 1-ელ ივნისამდე უზრუნველყონ ცენტრალურ დეპოზიტართან შესაბამისი ხელშეკრულების გაფორმება და ცენტრალური დეპოზიტარის სისტემაში საჯარო ფასიანი ქაღალდების აღრიცხვა.
საკანონმდებლო ცვლილებები 2024 წლის 1-ელი მარტიდან ამოქმედდება.
სხვა სიახლეები
საქართველოს მთლიანი საგარეო ვალი - როგორია სტატისტიკა
30.06.2026.16:08
მთლიანი საგარეო ვალის სტატისტიკა ჰარმონიზებულია საგადასახდელო ბალანსთან. იგი მოიცავს სახელმწიფო (სამთავრობო სექტორი, სახელმწიფო საწარმოები და ეროვნული ბანკი) და კერძო სექტორის (საბანკო და სხვა სექტორები) საგარეო ვალს. საგარეო ვალის სტატისტიკა წარმოებულია საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მიერ შემუშავებული მეთოდოლოგიის, „საგარეო ვალის სტატისტიკა, სახელმძღვანელო შემდგენელთათვის და მომხმარებლებისათვის“ – 2003, შესაბამისად.
საქართველოს მთლიანმა საგარეო ვალმა, 2026 წლის 31 მარტის მდგომარეობით 27.1 მლრდ აშშ დოლარი (73.2 მლრდ ლარი) შეადგინა, რაც ბოლო ოთხი კვარტალის მშპ-ს 68.7 პროცენტია. 2026 წლის პირველ კვარტალში საქართველოს მთლიანი საგარეო ვალი 252.9 მლნ აშშ დოლარით გაიზარდა. აქედან, ოპერაციული ცვლილებების გამო ვალი 574.0 მლნ აშშ დოლარით გაიზარდა, ხოლო საკურსო ცვლილებების გამო 257.1 მლნ აშშ დოლარით შემცირდა, მიმდინარე წლის პირველ კვარტალში ვალი ფასის და სხვა ცვლილებების გამო ასევე შემცირდა შესაბამისად: 12.5 და 51.5 მლნ აშშ დოლარით.
სახელმწიფო საგარეო ვალმა შეადგინა 11.6 მლრდ აშშ დოლარი (31.3 მლრდ ლარი), რაც მშპ-ს 29.4 პროცენტია. აქედან სამთავრობო სექტორის ვალია 9.1 მლრდ აშშ დოლარი (24.6 მლრდ ლარი; მშპ-ს 23.1 პროცენტი), ეროვნული ბანკის ვალდებულებები - 772.8 მლნ აშშ დოლარი (2.1 მლრდ ლარი; მშპ-ს 2.0 პროცენტი), ხოლო სახელმწიფო საწარმოების ობლიგაციები და სესხები, შესაბამისად, 481.8 მლნ აშშ დოლარი (1.3 მლრდ ლარი; მშპ-ს 1.2 პროცენტი) და 1.2 მლრდ აშშ დოლარი (3.4 მლრდ ლარი; მშპ-ს 3.2 პროცენტი).
საბანკო სექტორის საგარეო ვალმა შეადგინა 9.8 მლრდ აშშ დოლარი (26.5 მლრდ ლარი; მშპ-ს 24.8 პროცენტი), სხვა სექტორების საგარეო ვალმა - 5.0 მლრდ აშშ დოლარი (13.4 მლრდ ლარი; მშპ-ს 12.6 პროცენტი) და კომპანიათაშორისო ვალმა - 2.5 მლრდ აშშ დოლარი (6.6 მლრდ ლარი; მშპ-ს 6.2 პროცენტი). მთლიანი საგარეო ვალის 85.6 პროცენტი დენომინირებულია უცხოური ვალუტით.
საქართველოს წმინდა საგარეო ვალმა, 2026 წლის 31 მარტის მდგომარეობით, 12.5 მლრდ აშშ დოლარი (33.8 მლრდ ლარი) შეადგინა, რაც ბოლო ოთხი კვარტალის მშპ–ს 31.8 პროცენტია. აქედან, სახელმწიფო სექტორის წმინდა საგარეო ვალი 5.3 მლრდ აშშ დოლარია (14.3 მლრდ ლარი), რაც მშპ-ს 13.4 პროცენტია.
2026 წლის პირველ კვარტალში საქართველოს ეროვნული ბანკის საგარეო ვალი 8.1 მლნ აშშ დოლარით შემცირდა. აქედან, საკურსო ცვლილების გამო ვალი 7.5 მლნ აშშ დოლარით შემცირდა, ხოლო ოპერაციული ცვლილების გამო ვალი 617.6 ათასი აშშ დოლარით შემცირდა, 2026 წლის პირველი კვარტალის ბოლოს ეროვნული ბანკის მთლიანი საგარეო ვალდებულებებიდან 470.8 მლნ აშშ დოლარი განაწილებული ნასესხობის სპეციალური უფლებაა (ნსუ)1, რომელსაც არ აქვს დაფარვის ვადა და პრაქტიკულად, მისი გადახდის ვალდებულება არ დადგება, სანამ საქართველო არის საერთაშორისო სავალუტო ფონდის წევრი
წინამდებარე სტატისტიკური ინფორმაცია ქვეყნდება საქართველოს ეროვნული ბანკის ვებგვერდზე, სტატისტიკის რუბრიკაში.